آریتمی قلبی چیست؟ علائم و درمان ضربان قلب نامنظم

آریتمی قلبی همان ناهماهنگی در ریتم طبیعی قلب انسان است. اگر پیام‌ های الکتریکی که به قلب می‌ رسند عملکرد خود را به درستی انجام ندهند، باعث افزایش و کاهش ریتم قلب می شوند.

همه آریتمی‌ های قلب خطرناک نیستند، البته باید علت و عوامل به وجود آورنده آن بررسی شوند که در برخی مواقع شدت بالای اختلال در ریتم قلب می تواند مشکل ساز باشد. توجه داشته باشید که بیماری های قلبی می تواند زمینه به وجود آورنده آریتمی باشد پس با تغییر سبک زندگی می توان به پیشگیری از آن کمک کرد.

آریتمی قلبی چیست؟

قلب انسان همیشه عملکرد طبیعی ندارد، گاهی اوقات در شرایطی حساس مانند اضطراب یا انجام فعالیت های سنگین ورزشی، ضربان قلب تند یا کند می شود که این فرایند در تپش قلب انسان کاملا طبیعی است.

آریتمی قلبی زمانی رخ می‌دهد که ضربان قلب از ریتم طبیعی خود خارج می‌شود؛ یعنی ممکن است قلب تندتر، کندتر یا نامنظم‌تر از حالت معمول بتپد. این مشکل به دلیل اختلال در سیستم الکتریکی قلب ایجاد می‌شود؛ همان سیستمی که مسئول هماهنگی انقباضات قلب است.

گاهی آریتمی بدون خطر است، اما در برخی موارد می‌تواند نشانه‌ای از مشکل جدی‌تری در قلب باشد که نیاز به بررسی و درمان دارد. تشخیص به‌موقع این وضعیت توسط پزشک متخصص می‌تواند از بروز عوارض خطرناک‌تری مانند سکته قلبی یا ایست ناگهانی قلب جلوگیری کند.

علت آریتمی قلبی چیست؟

افزایش سن، عوامل مادرزادی و همچنین ژنتیک نقش موثری در بیماری های قلبی عروقی و همچنین آریتمی قلبی دارند. از نظر بهترین جراح قلب، قلب انسان چهار بخش مهم دارد که وجود مشکل در هر یک از این بخش‌ ها می تواند بر روی به وجود آمدن آریتمی موثر باشد.

از جمله مهم ترین علت های بروز چنین مشکلی در قلب می توان به موارد زیر اشاره کرد:

علائم نشان دهنده آریتمی قلبی

نشانه‌های آریتمی ممکن است در افراد متفاوت باشد. بعضی افراد هیچ علامتی ندارند، اما در برخی دیگر علائم واضحی دیده می‌شود. رایج‌ترین علائم عبارتند از:

• ضعف شدید و بیحالی مداوم
• احساس ضربان کند یا سریع‌تر از حد معمول
• احساس ترس و اضطراب
• درد و ناراحتی در ناحیه قفسه سینه
• خستگی طولانی مدت و بدون دلیل
• آپنه خواب یا مشکل در تنفس هنگام خوابیدن

آیا آریتمی قلبی خطرناک است؟

آریتمی قلبی همیشه خطرناک نیست، اما گاهی می‌تواند زنگ خطری برای سلامت قلب باشد. بعضی از افراد تنها در زمان استرس، اضطراب یا بعد از مصرف قهوه دچار تپش یا بی‌نظمی در ضربان قلب می‌شوند و این حالت گذراست. در مقابل، اگر ریتم قلب طولانی‌مدت دچار بی‌نظمی شود یا همراه با علائمی مثل سرگیجه، تنگی نفس، احساس سنگینی در سینه یا غش باشد، باید آن را جدی گرفت.

در این شرایط احتمال دارد جریان خون به اندام‌های بدن درست نرسد و فرد در معرض خطر حمله قلبی یا ایست قلبی قرار گیرد. برای تشخیص دقیق، لازم است بررسی‌هایی مثل نوار قلب یا مانیتورینگ ۲۴ ساعته انجام شود تا پزشک بتواند علت و شدت آریتمی را مشخص کند.

تشخیص آریتمی قلبی چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص آریتمی قلبی زمانی آغاز می‌شود که پزشک با دقت به علائم و شرح‌حال بیمار گوش می‌دهد؛ سوالاتی درباره تپش قلب، احساس سرگیجه، ضعف یا حتی بی‌هوشی‌های کوتاه‌مدت پرسیده می‌شود تا الگوی بروز علائم مشخص گردد. در مرحله بعد، نوار قلب یا همان ECG گرفته می‌شود تا فعالیت الکتریکی قلب در همان لحظه بررسی شود.

اگر نامنظمی ضربان به‌صورت گذرا رخ دهد، از دستگاه‌هایی مثل هولتر ۲۴ تا ۴۸ ساعته یا مانیتور همراه استفاده می‌شود تا ضربان در طول شبانه‌روز ثبت شود.

در شرایطی که نوار قلب و مانیتورینگ اطلاعات کافی ارائه ندهند، پزشک ممکن است آزمایش‌های دقیق‌تری مانند بررسی الکتروفیزیولوژی قلب یا تصویربرداری تخصصی درخواست کند تا منبع اصلی اختلال شناسایی شود. هدف از همه این مراحل، یافتن علت دقیق بی‌نظمی ضربان و انتخاب درمان مناسب برای بازگرداندن ریتم طبیعی قلب است.

درمان آریتمی قلبی چیست؟ آیا درمان قطعی وجود دارد؟

درمان آریتمی قلبی به نوع و شدت بی‌نظمی ضربان بستگی دارد و برای هر بیمار ممکن است متفاوت باشد. بعضی از آریتمی‌ها به درمان خاصی نیاز ندارند و تنها با تغییر سبک زندگی و کنترل عوامل محرک برطرف می‌شوند، اما در مواردی که ریتم قلب خطرناک یا آزاردهنده است، پزشک از روش‌های درمانی هدفمند استفاده می‌کند تا ضربان قلب به حالت طبیعی برگردد و احتمال عود کاهش یابد.

روش‌های درمان آریتمی قلبی شامل موارد زیر است:

🔹 تغییر در سبک زندگی

در بسیاری از بیماران، نخستین گام درمان با اصلاح عادت‌های روزمره آغاز می‌شود:

• کنترل فشار خون، قند و چربی خون
• ترک سیگار و پرهیز از مصرف الکل
• کاهش مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار
• تنظیم وزن و مدیریت استرس

این تغییرات ساده می‌توانند از بازگشت یا شدت گرفتن آریتمی جلوگیری کنند و عملکرد قلب را به وضعیت پایدارتری برسانند.

🔹 داروهای ضدآریتمی و کنترل‌کننده ضربان

پزشک بر اساس نوع آریتمی ممکن است از داروهایی برای تنظیم سرعت یا ریتم قلب استفاده کند. این داروها باید دقیق و طبق نسخه مصرف شوند، زیرا تنظیم دوز آن‌ها بسیار حساس است.
در برخی بیماران، داروهای رقیق‌کننده خون برای پیشگیری از تشکیل لخته و جلوگیری از سکته تجویز می‌شود، به‌ویژه در کسانی که دچار فیبریلاسیون دهلیزی هستند.

در مورد درمان قطعی باید گفت که برخی از انواع آریتمی، به‌ویژه آن‌هایی که ناشی از مشکلات موقتی هستند، با درمان مناسب کاملاً برطرف می‌شوند. اما در برخی دیگر، ممکن است نیاز به کنترل و پیگیری مادام‌العمر وجود داشته باشد تا خطر بازگشت بی‌نظمی ضربان کاهش یابد.

🔹 درمان‌های مداخله‌ای

اگر داروها کافی نباشند، پزشک ممکن است روش‌های تخصصی‌تر را پیشنهاد دهد:

• ابلیشن (Catheter Ablation):
  در این روش، پزشک از طریق کاتتر بخش کوچکی از بافت قلب که منبع آریتمی است را با انرژی حرارتی از کار می‌اندازد. ابلیشن در بسیاری از آریتمی‌های دهلیزی و بطنی نتایج بسیار خوبی دارد.
• پیس‌میکر یا دفیبریلاتور قابل کاشت (ICD):
  این دستگاه‌ها برای کنترل ریتم‌های خیلی کند یا جلوگیری از ایست قلبی به‌کار می‌روند و به‌صورت دائم در بدن قرار می‌گیرند.

🔹 درمان علت زمینه‌ای

گاهی آریتمی تنها علامتی از یک بیماری دیگر است. در این موارد، درمان اصلی همان بیماری مادر است؛ برای مثال:

• درمان بیماری دریچه‌ای یا گرفتگی عروق قلب
• کنترل پرکاری تیروئید
• اصلاح نارسایی قلبی یا اختلالات الکترولیتی

با درمان علت اصلی، آریتمی هم در بسیاری از موارد برطرف می‌شود.

بیشتر بیماران مبتلا به آریتمی، با درمان مناسب و رعایت توصیه‌های پزشک، می‌توانند زندگی کاملاً طبیعی و فعالی داشته باشند. مهم‌ترین اصل، تشخیص به‌موقع، پیگیری منظم و همکاری با پزشک است.

نقش تغذیه در پیشگیری از آریتمی قلبی

همانطور که گفته شد سبک زندگی، عوامل محیطی و همچنین تغذیه نقش موثری در به وجود آمدن این اختلال دارند البته رعایت رژیم غذایی در پیشگیری از بروز این عارضه بسیار موثر است که از مهم ترین ان ها عبارتند از:

• میوه: هلو، گلابی، سیب، پرتقال، شاتوت، گریپ فروت و…
• سبزی: سیر، لوبیا سبز، نخود سبز، کلم بروکلی، کلم قرمز، اسفناج، کلم برگ و…
• گوشت: گوشت مرغ بدون پوست، گوشت بوقلمون بدون پوست و چربی، گوشت گوسفندی فاقد چربی، گوشت گوساله، ماهی و…
• ماهی: قزل آلا، سالمون، ساردین، خال مخالی، حلوا، شاه ماهی، قباد و…
• آجیل: انجیر خشک، پسته، بادام هندی، گردو، بادام زمینی، خرما و…
• حبوبات: عدس، جو دوسر، سویا، لوبیا چشم بلبلی، لوبیا قرمز و…
• لبنیات: شیر کم چرب، پنیر کم چرب، دوغ کم نمک، کشک کم نمک و…
• نان: نان سبوس دار مانند سنگک
• ادویه: زرچوبه، زنجبیل، زیره، فلفل، مارچوبه، سماق و.‌‌..
• روغن گیاهی: روغن ذرت، روغن زیتون، روغن کانولا، روغن کلزا، روغن پنبه دانه و…

همان طور که تغذیه‌ های مفید در سلامتی قلب و جلوگیری از آریتمی قلبی موثر هستند، خوراکی های مضر نیز این اختلال را تشدید می کنند. به عنوان مثال غذا های پر چرب و پر کالری برای افرادی که مستعد اختلال ریتم در قلب هستند، مانند سم عمل می کند. در ادامه به لیست غذا های مضر اشاره شده است:

✳️ غذا های سرخ شده و فست فودی

✳️ غذا های فرآوری شده مثل سوسیس، کالباس و …

✳️ شیرینی ها

✳️ نوشیدنی های مضر

✳️ گوشت: کله پاچه، مغز، شیردان، زبان، دل، جگر، قلوه، دنبه، گوشت چرخ شده پر چرب و…

✳️ مصرف روغن های مضر

سوالات متداول

نتیجه گیری

آریتمی قلبی به ناهماهنگی و نامنظمی ضربان قلب که به صورت مداوم تکرار خواهد شد، اطلاق می شود. این اختلال می تواند سبب بروز بیماری های جدی قلبی و عروقی شود. سرگیجه، بیحالی، غش کردن، عرق کردن، آپنه خواب و… از علائم آشکار این اختلال هستند. توصیه می شود بیمار برای بررسی های بیشتر و درمان به پزشک متخصص قلب و عروق مراجعه کند.