سنکوپ قلبی به از دست دادن ناگهانی هوشیاری گفته میشود که به دلیل کاهش جریان خون به مغز رخ میدهد و معمولاً ناشی از مشکلات قلبی است. این حالت با سرگیجه، حالت تهوع و غش کردن همراه است و نیاز به تشخیص و درمان سریع دارد. سنکوپ یکی از دلایل شایع مراجعه اورژانسی است و شناخت علائم و علتهای آن میتواند در پیشگیری و درمان به موقع کمک کند. در این مقاله به بررسی کامل این موضوع میپردازیم.
سنکوپ قلبی چیست؟
سنکوپ قلبی به معنی از دست دادن موقت هوشیاری است که ناشی از کاهش ناگهانی جریان خون به مغز به دلیل مشکلات قلبی مانند ناهنجاریهای ساختاری، آریتمی یا افت فشار خون رخ میدهد. این حالت معمولاً کوتاهمدت است و فرد در کمتر از چند دقیقه به هوش میآید، اما باید توسط پزشک قلب و عروق معاینه شود، چراکه میتواند نشانهای از بیماری قلبی جدی باشد.
علت بروز سنکوپ قلبی چیست؟
سنکوپ قلبی زمانی رخ میدهد که اختلالاتی در عملکرد قلب باعث کاهش خونرسانی و در نتیجه کاهش اکسیژن رسانی به مغز شود. این مسئله منجر به از دست دادن موقت هوشیاری میشود. دلایل مهم سنکوپ قلبی عبارتند از:
| بیماریهای دریچهای قلب: تنگی یا نارسایی دریچهها مانع جریان خون مناسب به بدن میشوند. |
| آریتمیهای قلبی: ضربان قلب غیرطبیعی، چه کند (برادیکاردی) و چه سریع (تاکیکاردی)، عملکرد قلب را مختل میکند. |
| بیماریهای عضله قلب: مانند کاردیومیوپاتی یا میوکاردیت که توانایی پمپاژ قلب را کاهش میدهند. |
| بیماریهای عروق کرونر: انسداد یا تنگی رگهای قلبی که خونرسانی به عضله قلب را محدود میکند. |
| حمله قلبی، آمبولی ریه و مشکلات ساختاری: مانند نقصهای مادرزادی یا دیسکسیون آئورت که جریان خون را به مغز کاهش میدهند. |
علاوه بر مشکلات قلبی، عوامل دیگری مانند افت فشار خون شدید، کمخونی، کمآبی بدن، برخی داروها و اختلالات عصبی نیز میتوانند موجب سنکوپ شوند. وازوموتور، که تجمع خون در پاها است، از شایعترین دلایل سنکوپ محسوب میشود.
علائم سنکوپ قلبی که نباید نادیده بگیرید
مهمترین علامت سنکوپ قلبی، غش کردن از دست دادن هوشیاری است که معمولاً چند ثانیه تا چند دقیقه طول میکشد. از دیگر علائم سنکوپ میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- سرگیجه و احساس سبکی سر قبل از غش کردن
- تاری دید یا سیاهی رفتن چشمها
- ضعف عمومی و ناتوانی در ایستادن یا حفظ تعادل
- تهوع یا احساس ناراحتی در معده
- تعریق زیاد و سرد شدن پوست
- ضربان نامنظم قلب یا تپش قلب
- از دست دادن ناگهانی هوشیاری و سقوط به زمین
- پس از به هوش آمدن، احساس خستگی، گیجی یا سردرد موقتی
بیشتر بخوانید: سکته مغزی بعد از سکته قلبی؛ نشانهها و راههای پیشگیری
تفاوت سنکوپ و سکته قلبی چیست؟
سنکوپ وقتی اتفاق میافتد که بهخاطر افت ناگهانی فشار خون، مغز اکسیژن کافی دریافت نکند و فرد برای چند لحظه بیهوش شود، اما معمولاً سریع به هوش میآید. اما سکته قلبی یعنی زمانی که جریان خون به قسمتی از قلب مسدود میشود و بافت قلب آسیب میبیند؛ این وضعیت بسیار جدی است و ممکن است موجب درد شدید قفسه سینه، تنگی نفس و حتی مرگ شود.
تشخیص علت سنکوپ قلبی: چه آزمایشها و روشهایی لازم است؟
برای تشخیص علت سنکوپ قلبی، پزشک معمولا ابتدا با پرسیدن شرححال، بررسی سابقه خانوادگی و انجام معاینه فیزیکی شروع میکند. بعد، بسته به علائمی که دارید، ممکن است آزمایشهایی مثل الکتروکاردیوگرام (ECG) برای بررسی ریتم و فعالیت الکتریکی قلب، اکوکاردیوگرافی برای دیدن ساختار و عملکرد قلب، یا تست ورزش برای ارزیابی قلب هنگام فعالیت تجویز شود. گاهی هم از هولتر مانیتورینگ استفاده میشود تا ضربان قلب شما را به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت در زندگی روزمره ثبت کند.
در برخی موارد، آزمایشهای خون، تست شیب، و تصویربرداریهای پیشرفته مثل سیتیاسکن یا MRI قلب هم انجام میشود تا مشکلات ساختاری یا عروقی مشخص شود. انتخاب این تستها کاملا به شرایط شما و نظر پزشک بستگی دارد.
روشهای درمان سنکوپ قلبی
درمان دارویی: تجویز داروهایی مثل میدودرین یا فلودروکورتیزون برای کمک به تنظیم فشار خون و بهبود جریان خون.
جراحی قلب و دریچهها: در صورت وجود تنگی یا نارسایی دریچهها، جراحی ترمیم یا تعویض انجام میشود. برای انسداد عروق نیز ممکن است آنژیوپلاستی یا عمل بایپس عروق کرونر (CABG) انجام گردد.
کاشت دستگاههای قلبی: در مواردی که آریتمی علت سنکوپ باشد، استفاده از پیسمیکر یا دفیبریلاتور توصیه میشود.
ابلیشن کاتتر: برای درمان برخی آریتمیهای مقاوم با از بین بردن بافتهای غیرطبیعی قلب.
اصلاح سبک زندگی: توجه به رژیم غذایی سالم، خواب کافی، مدیریت استرس و پرهیز از مصرف بیش از حد کافئین یا الکل.
توصیههای پیشگیرانه:
- وعدههای غذایی را بهطور منظم مصرف کرده و میانوعدههای کوچک در طول روز داشته باشید.
- مایعات کافی بنوشید تا بدن دچار کمآبی نشود.
- از موقعیتهایی که باعث اضطراب یا فشار عصبی میشوند دوری کنید.
- هنگام بلند شدن از حالت نشسته یا خوابیده، آهسته حرکت کنید تا افت فشار خون ناگهانی رخ ندهد.
- از پوشیدن لباسهای خیلی تنگ بهخصوص در ناحیه گردن خودداری کنید تا به شریانهای کاروتید فشار وارد نشود.
چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کرد؟
در صورت بروز سنکوپ، در شرایط زیر باید فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید:
- قطع تنفس
- ضربان قلب بسیار سریع، کند یا نامنظم
- بیهوشی طولانیمدت
- بارداری یا ابتلا به دیابت
- اختلال در گفتار یا بینایی
- بیاختیاری ادرار یا مدفوع
- درد یا فشار قفسه سینه
- اولین تجربه غش در سن بالای ۵۰ سال
جمع بندی
سنکوپ قلبی یعنی وقتی که بهطور ناگهانی هوشیاریتان را از دست میدهید، معمولاً به خاطر کم شدن جریان خون به مغز که ناشی از مشکلات قلبی مثل تپش نامنظم یا گرفتگی عروق است. این حالت باید جدی گرفته شود و نیاز به بررسی دقیق پزشک دارد تا دلیل اصلی پیدا و درمان شود، چون میتواند نشانه خطراتی مثل نارسایی قلبی باشد. اگر علائمی مثل سرگیجه، ضعف یا ضربان غیرطبیعی قلب را تجربه کردید، بهتر است سریعتر به پزشک مراجعه کنید تا از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری شود.
