تپش قلب در کودکان میتواند برای والدین نگرانکننده باشد و سوالات زیادی درباره علت، علائم و خطرات آن ایجاد کند. در این مقاله به بررسی دلایل رایج تپش قلب در کودکان، علائم هشداردهنده، روشهای تشخیص و درمان، و همچنین نکاتی برای مدیریت و پیشگیری از تپش قلب پرداخته شده است تا والدین بتوانند با آگاهی کامل وضعیت فرزندشان را دنبال کنند و در صورت نیاز به پزشک متخصص مراجعه کنند.
ضربان قلب نرمال و تپش قلب
تپش قلب در کودکان چیست و چگونه توصیف میشود؟
تپش قلب در کودکان به حالتی گفته میشود که ضربان قلب کودک از حالت طبیعی خارج شده و سریعتر، نامنظم یا شدیدتر از حد معمول احساس میشود. این حالت میتواند در زمان استراحت یا فعالیت رخ دهد و گاهی کودک متوجه آن میشود، حتی بدون اینکه دیگر علائم آشکار وجود داشته باشد.
تپش قلب ممکن است کوتاهمدت و گذرا باشد یا طولانی و مداوم، و بسته به شدت و مدت آن، نیاز به ارزیابی پزشکی پیدا میکند. درمان تپش قلب در کودکان بستگی به علت و شدت آن دارد و میتواند از نظارت ساده تا مداخلات درمانی تخصصی متفاوت باشد، بنابراین پیگیری منظم با پزشک متخصص قلب کودکان اهمیت زیادی دارد.
مهم ترین دلایل تپش قلب در کودکان
در برخی از کودکان اتصالات اضافی در سیستم الکتریکی قلب وجود دارد که منجر به تاکی کاردی و یا افزایش ضربان قلب غیرطبیعی میشود از دیگر دلایل تپش قلب در کودکان و نوزادان عبارتند از:
- برخی بیماریهای ارثی مانند تاکی کاردی بطنی پلی مورفیک کاتکول آمینرژیک
- مصرف برخی داروها
- ناهنجاریهای قلبی مادرزادی
- عدم تعادل الکترولیت یا عدم تعادل شیمیایی در خون
- تب، کم آبی، التهاب، کم خوابی و یا استرس
- برخی عفونتهای ویروسی و یا باکتریایی
چه بیماریهایی باعث تپش قلب در کودکان میشوند؟
تپش قلب در کودکان میتواند به دلایل ساده تا بیماریهای جدیتر قلبی ایجاد شود؛ مهمترین علل عبارتاند از:
- آریتمیهای قلبی که یکی از شایعترین علتهای تپش ناگهانی در کودکان است.
- کمخونی (آنمی) که باعث افزایش ضربان برای جبران کمبود اکسیژن میشود.
- پرکاری تیروئید که متابولیسم و ضربان قلب را بالا میبرد.
- تب و عفونتها که به طور طبیعی ضربان قلب را افزایش میدهند.
- نقصهای مادرزادی قلب که از بدو تولد وجود دارند.
- اضطراب و حملات پانیک بهویژه در کودکان بزرگتر.
- مصرف برخی داروها یا نوشیدنیهای حاوی کافئین.
انواع تپش قلب در کودکان
انواع آریتمیهای قلبی در کودکان بسیار شایع میباشد و در اغلب موارد مشکل خاصی برای کودک و یا نوزاد ایجاد نمینماید، ولی باز هم با توجه به این موضوع لازم است تا حتما در یک زمان مناسب به یک جراح قلب با تجربه مراجعه نمایید ولی چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در پاسخ به این سوال باید گفت که ضربانهای زودرس قلب معمولاً خطرناک نیست و به طور معمول در کودکان و نوزادان رایج میباشد اما در برخی مواقع تپش قلب یا ضربانهای اضافی نیاز به بررسیهای بیشتری دارد؛ زمانی که تپش قلب با علائمی مانند غش کردن همراه باشد باید تپش قلب تحت معاینه و درمان قرار بگیرد.
علائم تپش قلب در کودکان
از مهم ترین علائم و نشانه های بروز چنین مشکلی در کودکان و نوزادان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- احساس ضربان سریع، کوبنده یا نامنظم قلب
- درد یا فشار در قفسه سینه
- سرگیجه یا احساس سبکی سر
- ضعف و خستگی ناگهانی
- تنگی نفس
- رنگپریدگی یا تعریق
- بیقراری در نوزادان
- غش یا بیهوشی در موارد شدید
در نوزادان ممکن است بهصورت بیقراری، رنگپریدگی، بدغذایی یا تند نفس کشیدن بروز کند؛ اگر علائم شدید یا مکرر باشند، بررسی پزشکی لازم است.
چه زمانی برای تپش قلب کودک باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در بسیاری از موارد، تپش قلب در کودکان کوتاهمدت و بیخطر است؛ مثلاً بعد از دویدن، گریه، تب، استرس یا هیجان. اما اگر تپش قلب بدون دلیل واضح و در حالت استراحت رخ دهد، به طور ناگهانی شروع و متوقف شود، یا مکرر تکرار شود، بهتر است کودک توسط پزشک ارزیابی شود. همچنین اگر کودک از درد قفسه سینه، سرگیجه، احساس ضعف یا خستگی غیرعادی همراه با تپش قلب شکایت دارد، مراجعه پزشکی توصیه میشود.
مراجعه فوری (اورژانسی) زمانی لازم است که تپش قلب با غش یا نزدیک به غش شدن، تنگی نفس شدید، کبودی لبها یا صورت، رنگپریدگی شدید، تعریق زیاد، یا بیحالی قابل توجه همراه باشد. در نوزادان، علائمی مانند تغذیه ضعیف، تنفس تند، بیقراری شدید یا خوابآلودگی غیرطبیعی در کنار ضربان قلب بسیار سریع نیز نیاز به بررسی فوری دارد. همچنین اگر سابقه بیماری قلبی در کودک یا خانواده وجود دارد، حساسیت بیشتری برای ارزیابی پزشکی لازم است.
تشخیص علت تپش قلب در کودکان چگونه انجام میشود؟
معاینهی فیزیکی به همراه شرح حال بالینی اولین قدم در تشخیص تپش قلب در کودکان و نوزادان میباشد. در صورتی که کودک دچار غش باشد این عارضه میتواند نشان دهندهی مشکلات خطرناکی در ریتم قلب باشد.
در طی معاینات فیزیکی، مشکلات عملکردی قلب یا ساختاری قلب مانند کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک شناسایی میشود. سایر آزمایشهای تشخیصی عبارتند از:
- الکتروکاردیوگرام که در مطب قابل انجام میباشد میتواند مشکلات ساختاری قلب را بررسی نماید.
- اکوکاردیوگرام: تهیه تصاویر قلبی با استفاده از امواج صوتی جهت بررسی ساختار و عملکرد قلب
- مانیتور هولتر جهت تشخیص هرگونه ریتم غیر طبیعی قلب یکی از روشهای مفید میباشد.
- آزمایش خون جهت بررسی عفونت و یا عدم تعادل شیمیایی خون
انواع اختلالاتی که منجر به تپش قلب در کودکان میشود؟
از جمله مهم ترین اختلالاتی که می تواند منجر به تپش قلب در کوددکان و نوزادان شود می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تاکی کاردی گرهای و تاکی کاردی بازگشتی ارتودرومیک که منجر به ایجاد ضربان قلب سریع و غیرطبیعی میشود، این اختلال شایعترین علت تاکی کاردی بطنی در کودکان میباشد.
- سندرم ولف پارکینسون منجر به مشکل مادرزادی در قلب نوزاد میشود. این اختلال در نوزادان یک اتصال الکتریکی اضافی بین حفرههای بالا و پایین قلب وجود دارد که منجر به تاکی کاردی فوق بطنی میشود.
- فلوتر دهلیزی: اختلالی که منجر به ایجاد ضربان قلب سریع و ثابت میشود.
- انقباضات دهلیزی زودرس که موجب ایجاد ضربان زودهنگام میشود.
- انقباضات زودهنگام بطنی موجب ایجاد ضربانهای اضافی اولیه میشود که پیش از دریافت سیگنالهای الکتریکی از دهلیزها در بطنها آغاز میشود.
- فیبریلاسیون بطنی که انبساط کامل بطنها اتفاق نمیافتد، این شرایط یک وضعیت خطرناک برای قلب میباشد.
روشهای درمان تپش قلب در کودکان
با توجه به علت دقیق تپش قلب در کودکان، روشهای درمان مختلفی ممکن است پیشنهاد شود که از مهم ترین آن ها عبارتند از:
- تجویز داروهای ضدباکتری و یا ضد ویروسی در مواردی که عفونتهای باکتریایی و ویروسی منجر به تپش قلب شدهاند.
- تجویز دارو جهت برطرف کردن عدم تعادل شیمیایی
- تجویز داروهایی مانند مسدود کننده های بتا و یا مسدود کنندههای کانال کلسیم که منجر به کند شدن تکانههای الکتریکی و تنظیم ضربان قلب میشوند.
- درمان به روش کاردیوورژن ممکن است با استفاده از شوک الکتریکی و یا دارو جهت منظم ساختن ضربان قلب به کار برده شود.
- قرار دادن دستگاه در زیر پوست جهت کنترل ریتمهای غیرطبیعی قلب
- جراحی قلب جهت متوقف ساختن سیگنالهای معیوب قلب
درمان خانگی تپش قلب کودکان
درمان خانگی تپش قلب در کودکان و نوزادان فقط در موارد خفیف و گذرا کاربرد دارد؛ ابتدا کودک را در محیطی آرام قرار دهید، او را بنشانید یا دراز بکشد و تنفس عمیق و آرام را تشویق کنید، لباسهای تنگ را شل کنید و در صورت کمآبی، مایعات کافی بدهید (در نوزادان شیردهی منظم انجام شود).
اگر تب وجود دارد کنترل آن اهمیت دارد و از مصرف خودسرانه دارو یا دمنوشهای گیاهی باید خودداری شود؛ در صورتی که تپش قلب طولانی شود، تکرار گردد یا همراه با بیحالی، رنگپریدگی، غش یا تنگی نفس باشد، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
آیا تپش قلب در کودکان خطرناک است؟
تپش قلب در کودکان همیشه به معنای مشکل خطرناک نیست و در بسیاری از موارد میتواند گذرا و بیخطر باشد، اما اگر مکرر، طولانیمدت یا همراه با بیحالی شدید، غش، درد قفسه سینه یا تنگی نفس باشد، نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد؛ بنابراین شدت، تداوم و وضعیت عمومی کودک تعیین میکند که آیا این حالت جدی است یا خیر.
چگونه از تپش قلب در کودکان پیشگیری کنیم؟
هیچ روشی جهت پیشگیری از تپش قلب در کودکان وجود ندارد اما در صورتی که متوجه شدید فعالیت و یا حرکت خاصی منجر به بروز تپش قلب در کودک و یا نوزاد میشود از انجام آن فعالیتها اجتناب نمائید.
به طور کلی در اکثر موارد تپش قلب در کودکان منجر به بروز مشکل جدی نمیشود اما توصیه میشود به محض اطلاع از مشکل تپش قلب به بهترین جراح قلب کودکان در تهران مراجعه نمائید.
