مراقبتهای بعد از عمل تعویض دریچه قلب یکی از مهمترین مرحلههای مسیر درمان است و بسیاری از بیماران میخواهند بدانند بعد از ترخیص چه کارهایی باید انجام دهند تا روند بهبودیشان راحتتر و بدون دردسر پیش برود. در این دوران، آگاهی از نکات ساده اما ضروری میتواند از بروز مشکلات جلوگیری کند و به شما کمک کند با خیال آسودهتری روزهای پس از جراحی را پشت سر بگذارید. در این مقاله راهنمایی علمی ارائه خواهیم کرد تا بدانید در خانه، فعالیتها، تغذیه و مراقبتهای دارویی چگونه باید مدیریت شود.
چرا مراقبتهای بعد از عمل تعویض دریچه قلب حیاتی هستند؟
جراحی تعویض دریچه قلب برای بهبود عملکرد قلب انجام میشود، اما این پایان ماجرا نیست. وقتی از اتاق عمل خارج میشوید، بدن شما تازه وارد مرحله ترمیم میشود و استخوان سینه و بافتهای داخلی باید خود را بازسازی کنند. در این زمان احتمال بروز عفونت، لخته خون یا بهم خوردن ریتم قلب وجود دارد. بنابراین ضروری است که توصیههای بهترین جراح قلب در تهران را جدی بگیرید و ویزیتهای بعدی را از دست ندهید.
منابع پزشکی اعلام میکنند که بسته به نوع عمل و وضعیت سلامت شما، بازگشت کامل بین چهار تا هشت هفته طول میکشد. در این مدت، تغذیهٔ مناسب، فعالیت سبک و شرکت در برنامههای توانبخشی به شما کمک میکند زودتر و بهتر به حالت عادی برگردید.
مراقبتهای بعد از عمل تعویض دریچه قلب در بیمارستان
وقتی عمل تمام میشود، شما را به بخش مراقبتهای ویژه (ICU) منتقل میکنند و به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت زیر نظر هستید تا عملکرد قلب، ریه و کلیهتان پایدار شود. در این زمان احتمالاً یک لولهٔ تنفسی دارید و دستگاه تنفس برای شما کار میکند؛ به محض اینکه بتوانید خودتان نفس بکشید، ماسک اکسیژن جایگزین میشود. بعد از اینکه وضعیتتان ثابت شد، به بخش جراحی قلب میروید و هنوز چند لوله و مانیتور همراهتان خواهد بود – مثل ماسک اکسیژن، مانیتور ضربان، درناژ قفسهٔ سینه و کاتتر – تا مایعات اضافی تخلیه شوند و ریتم قلبتان تحت کنترل باشد.
اینکه چند روز در بیمارستان میمانید به نوع عمل و حال عمومی شما بستگی دارد. بسیاری از بیماران حدود یک هفته بعد از تعویض دریچه ترخیص میشوند، ولی در برخی روشهای کمبرش یا تعویض با کاتتر ممکن است ظرف دو تا سه روز به خانه برگردید. طی این مدت، تیم درمانی به شما کمک میکند بنشینید، بلند شوید و چند قدم راه بروید. فیزیوتراپیستها و متخصصان توانبخشی به شما یاد میدهند چگونه بدون وارد کردن فشار به سینه حرکت کنید و تنفس عمیق انجام دهید. مراقبت از زخم، شروع آنتیبیوتیک و مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون نیز در بیمارستان آغاز میشود.
مراقبتهای بعد از عمل تعویض دریچه قلب در منزل
در این بخش، مهمترین نکات مراقبتی که باید در خانه انجام دهید را بررسی خواهیم کرد.
استراحت و فعالیت
وقتی به خانه برمیگردید، عجله نکنید و به بدن خود فرصت دهید. در سه هفتهٔ اول ممکن است زود خسته شوید؛ بنابراین بهتر است کارهای سنگین یا فعالیت طولانی انجام ندهید. قدمزدن آرام بهترین ورزش است؛ هر روز چند دقیقه قدم بزنید و کمکم زمانش را بیشتر کنید. پلهها را میتوانید بالا بروید، اما رفتوآمد زیاد بین طبقات را به حداقل برسانید و کارهایتان را بهخوبی برنامهریزی کنید. تا زمانی که استخوان سینهتان ترمیم نشده (حدود شش تا هشت هفته) هیچ چیز سنگینتر از ۱۵ تا ۲۰ پوند (۷ تا ۹ کیلوگرم) بلند نکنید و از فشار دادن یا کشیدن وسایل سنگین پرهیز کنید. معمولاً تا شش هفته رانندگی نکنید تا واکنشهای شما به حالت طبیعی برگردد؛ البته اگر از روشهای کمبرش استفاده شده باشد، ممکن است زودتر اجازهٔ رانندگی بگیرید.
مراقبت از زخم و داروها
زخمهای عمل به مراقبت نیاز دارند: آنها را تمیز و خشک نگه دارید و تا مدتی فقط با آب ولرم دوش بگیرید. وقتی حمام میکنید، زخم را بهآرامی خشک کنید و از رفتن به وان، استخر یا سونا خودداری کنید. داروهای تجویزشده را طبق نسخه مصرف کنید. اگر دریچهٔ مکانیکی دارید، احتمالاً باید تا آخر عمر داروی رقیقکنندهٔ خون بخورید؛ این داروها خطر لخته شدن را کاهش میدهند، اما نیاز به تنظیم دوز و آزمایش INR دارند. اگر دریچهٔ بافتی دریافت کرده باشید، شاید تنها چند هفته دارو مصرف کنید.
توانبخشی و بهداشت روان
بسیاری از بیمارستانها برنامهٔ توانبخشی قلبی دارند که ترکیبی از ورزشهای کنترلشده، آموزش و مشاوره است. شرکت در این برنامهها کمک میکند زودتر به زندگی روزمره برگردید و نگرانیهایتان کمتر شود. همچنین سعی کنید خواب کافی داشته باشید. اگر احساس میکنید غمگین یا مضطرب هستید، حتماً با پزشک یا مشاور در میان بگذارید؛ افسردگی میتواند روند بهبودی را کند کند.
مراقبت از دندان و پیشگیری از اندوکاردیت
دریچهٔ جدید شما نسبت به عفونتهای باکتریایی حساستر است. مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان و مراجعات منظم به دندانپزشک بسیار مهماند. اگر قرار است درمان دندانپزشکی انجام دهید، بهویژه اگر کشیدن دندان یا جرمگیری باشد، ممکن است نیاز به آنتیبیوتیک پیشگیرانه داشته باشید. همیشه به دندانپزشک اطلاع دهید که دریچهٔ مصنوعی دارید و کارت یا برگهٔ مربوط به داروی رقیقکنندهٔ خون را همراه داشته باشید.
رژیم غذایی و مدیریت وزن پس از تعویض دریچه قلب
رای ترمیم زخمها و بازسازی بافتها به انرژی و پروتئین نیاز دارید. در دو ماه اول پس از عمل، لازم نیست خود را محدود کنید؛ بهتر است وعدههای کوچک اما مغذی شامل پروتئین کافی، سبزیجات تازه، میوه و غلات کامل بخورید. بعد از این دوره، میتوانید رژیم خود را به سمت یک الگوی غذایی مفید برای قلب هدایت کنید.
نکات اصلی تغذیهای پس از عمل:
- مصرف گوشتهای کمچرب مانند مرغ و ماهی
- استفاده از غذاهای دریایی، حبوبات و سویا
- انتخاب لبنیات کمچرب
- استفاده از روغنهای گیاهی با چربیهای غیر اشباع
- پرهیز از چربیهای ترانس و غذاهای آماده
- خوردن ۵ تا ۶ وعدهٔ کوچک در طول روز
نمک مصرفی را تا حد ممکن کاهش دهید؛ کمتر به سراغ غذاهای کنسروی و نمکدود شده بروید و هنگام خرید به میزان سدیم درج شده روی برچسب دقت کنید. نوشیدن آب کافی و خوردن فیبر (مثل سبزیجات، میوهها و غلات کامل) از یبوست، که بهدلیل داروهای مسکن یا کمتحرکی ممکن است رخ دهد، جلوگیری میکند.
اگر داروی رقیقکننده مانند وارفارین مصرف میکنید، باید سطح INR شما مرتب بررسی شود زیرا غذاهای پر ویتامین K (از جمله سبزیجات برگدار) میتوانند بر عملکرد دارو تاثیر بگذارند؛ بنابراین هرگونه تغییر عمده در مصرف سبزیجات را با پزشک یا متخصص تغذیه هماهنگ کنید. برای کاهش وزن اضافی نیز بهتر است بعد از بازگشت اشتها و با راهنمایی تیم درمانی برنامهریزی کنید و رژیمهای سختگیرانه را به تأخیر بیندازید.
ویزیتهای ضروری بعد از عمل تعویض دریچه قلب
بعد از ترخیص، معمولاً یک تا دو هفته بعد باید به مطب مراجعه کنید تا زخم و وضعیت عمومیتان بررسی شود. در ویزیتهای بعدی ممکن است نیاز به آزمایش خون، کنترل فشار و ضربان قلب و گاهی اکوکاردیوگرافی داشته باشید. اگر دریچهٔ مکانیکی دارید، در هفتههای نخست باید چند بار در هفته آزمایش INR بدهید تا دوز دارو بهخوبی تنظیم شود. طی شش ماه اول لازم است بهطور منظم به پزشک مراجعه کنید تا از کارکرد درست دریچه و تنظیم داروها مطمئن شوید؛ سپس بر اساس نظر پزشک میتوان فاصلهٔ ویزیتها را کمتر کرد یا افزایش داد.
پزشکان توصیه میکنند حداقل تا شش هفته بعد از عمل رانندگی نکنید تا استخوان سینه فرصت ترمیم داشته باشد و واکنشهای شما طبیعی شود. بازگشت به کار نیز بسته به نوع فعالیت متفاوت است: اگر کار سبک و اداری دارید، اغلب میتوانید بعد از ۶ تا ۸ هفته به کار برگردید؛ اما کارهای سنگین گاهی تا سه ماه نیاز به استراحت دارند. قبل از هر درمان دندانپزشکی یا جراحی دیگر، حتماً موضوع را با پزشک در میان بگذارید تا اقدامات لازم برای جلوگیری از عفونت یا خونریزی انجام شود.
علائم هشدار و زمان مراجعه به پزشک یا اورژانس
در طول دورهٔ بهبودی باید بهطور روزانه وضعیت خود را ارزیابی کنید و در صورت مشاهدهٔ علائم زیر فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید:
- درد شدید یا مداوم در قفسهٔ سینه یا محل زخم.
- تنگی نفس شدید، نفسنفس زدن یا احساس فشار در قفسهٔ سینه.
- تب بالای ۳۸ درجه سانتیگراد، لرز یا علائم عفونت مانند ترشح چرک از زخم.
- افزایش ناگهانی وزن (بیش از ۱ تا ۲ کیلوگرم در ۲۴ ساعت) یا تورم پاها و شکم که میتواند نشانهٔ تجمع مایع یا نارسایی قلب باشد.
- ضربان قلب نامنظم، تپش قلب شدید یا سرگیجه و ضعف.
- بیاشتهایی شدید، حالت تهوع یا استفراغ مداوم.
- قرمزی، تورم یا گرمی اطراف زخم که میتواند نشانهٔ عفونت باشد.
- علائم سکتهٔ مغزی مانند بیحسی ناگهانی صورت، دست یا پا، گیجی، مشکل در صحبت کردن یا دید.
همچنین اگر احساس افسردگی یا اضطراب دارید، یا خواب شما مختل شده است، با پزشک یا مشاور خود صحبت کنید؛ مراقبت از سلامت روان بخشی از روند بهبودی است. در صورت احساس هرگونه تغییر غیرعادی که باعث نگرانی میشود، تردید نکنید و با پزشک تماس بگیرید.
پرسشهای متداول
اغلب بیماران بین ۵ تا ۷ روز در بیمارستان بستری هستند. البته طول بستری بسته به نوع جراحی، وضعیت اولیه قلب و سرعت بهبود متفاوت است.
اگر بیمار داروها را دقیق مصرف کند، تغذیه مناسب داشته باشد و به توصیههای پزشکی توجه کند، میتواند عمر طولانی و سالمی داشته باشد. بسیاری از بیماران پس از این عمل به فعالیتهای عادی خود بازمیگردند.
بارداری در این افراد نیازمند ارزیابی دقیق توسط متخصص قلب و متخصص زنان است. نوع دریچه، وضعیت قلب و نوع داروهای مصرفی تعیین میکند که بارداری امکانپذیر است یا خیر. هیچگونه تصمیمگیری بدون مشورت مستقیم با پزشک توصیه نمیشود.
جمع بندی
مراقبت بعد از تعویض دریچهٔ قلب به همان اندازهٔ خود عمل اهمیت دارد. چه در بیمارستان باشید و چه در خانه، رعایت توصیههای پزشک، استراحت کافی، تغذیه مناسب و فعالیتهای سبک به شما کمک میکند مسیر بهبودی را با خیال راحت طی کنید. با پیگیری ویزیتهای منظم و توجه به نشانههای هشدار، میتوانید عوارض را به حداقل برسانید و سالهای زیادی با قلبی سالم زندگی کنید. هر زمان که سوال یا نگرانی داشتید، با تیم درمانی خود در ارتباط باشید؛ همراهی آنها بهترین پشتوانهٔ شما در این مسیر است.
