سکته قلبی چطور اتفاق می‌افتد و چه علائمی دارد؟

سکته قلبی یک وضعیت اضطراری است که شناخت علائم بدن در این حالت، مهم‌ترین عامل برای حفظ سلامت و جان بیمار است. در این مقاله به زبان ساده درباره علت‌های بروز سکته قلبی، نشانه‌های هشداردهنده، راه‌های تشخیص و روش‌های درمان صحبت می‌کنیم. همچنین عوامل خطر مانند تغذیه، استرس، فشار خون و سبک زندگی بررسی می‌شوند تا بدانید چگونه احتمال بروز این بیماری کاهش می‌یابد.

سکته قلبی چیست و چگونه اتفاق می‌افتد؟

سکته قلبی یا آنفارکتوس میوکارد قلبی (Myocardial Infarction)، یکی از جدی‌ترین و خطرناک‌ترین مشکلات قلبی است که زمانی رخ می‌دهد که خون‌رسانی به بخشی از عضله قلب مختل می‌شود.

در این شرایط، قلب به اندازه کافی اکسیژن دریافت نمی‌کند و همین موضوع می‌تواند به آسیب جدی یا حتی مرگ بافت قلب منجر شود. هرچه این وضعیت سریع‌تر تشخیص داده شده و درمان آغاز شود، احتمال حفظ عملکرد طبیعی قلب بیشتر است.

سکته قلبی چه علائمی دارد؟

سکته قلبی یا انفارکتوس میوکارد زمانی اتفاق می‌افتد که جریان خون به بخشی از عضله قلب ناگهان متوقف شود. وقتی خون و اکسیژن به قلب نرسد، آسیب جدی رخ می‌دهد و همین موضوع باعث می‌شود سکته قلبی یک فوریت پزشکی واقعی باشد. حتی اگر علائم اولیه خفیف باشند، هرگونه نشانه هشداردهنده باید جدی گرفته شود و فوراً با اورژانس تماس گرفته شود.

درد یا فشار در قفسه سینه: شایع‌ترین علامت سکته قلبی، درد یا احساس فشار در مرکز یا سمت چپ سینه است. این درد ممکن است چند دقیقه طول بکشد، از بین برود و دوباره بازگردد. برخی آن را به شکل سنگینی، فشار، تنگی یا حتی سوزش شبیه سوءهاضمه تجربه می‌کنند. شدت آن در افراد مختلف متفاوت است؛ بعضی‌ها درد شدید دارند و برخی فقط ناراحتی خفیف احساس می‌کنند.

انتشار درد به نواحی دیگر: گاهی درد از سینه به بازوها، شانه‌ها، پشت، گردن، فک یا بالای شکم منتقل می‌شود. بعضی افراد آن را شبیه سوزش معده یا سنگینی توصیف می‌کنند.

تنگی نفس: تنگی نفس می‌تواند همراه با درد سینه باشد یا بدون آن ظاهر شود و در برخی افراد، مخصوصاً سالمندان، قبل از درد سینه رخ دهد.

علائم عمومی دیگر: سکته قلبی ممکن است علائم زیر را نیز ایجاد کند:

• تعریق سرد، احساس ضعف یا سرگیجه
• حالت تهوع یا استفراغ
• ضربان قلب سریع یا نامنظم
• خستگی یا ضعف غیرمعمول که ممکن است چند روز قبل شروع شود
• اضطراب ناگهانی یا حملهٔ پانیک، و گاهی سرفه یا خس‌خس ناشی از تجمع مایع در ریه‌ها

این علائم ممکن است تنها یا همراه با درد سینه دیده شوند و هرگز نباید نادیده گرفته شوند.

برای دریافت مشاوره با دکتر امیر حسین جلالی، فوق تخصص جراحی قلب و عروق، لطفاً فرم زیر را تکمیل کنید تا در اولین فرصت با شما تماس بگیریم.

علائم سکته قلبی در مردان

شایع‌ترین علامت، درد یا فشار شدید در مرکز یا سمت چپ قفسه سینه است که ممکن است چند دقیقه ادامه داشته باشد یا رفت‌وبرگشت پیدا کند و گاهی به بازو، شانه، گردن، فک یا پشت انتشار یابد. تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع یا استفراغ، سرگیجه و احساس ضعف ناگهانی نیز از دیگر علائمی هستند که در منابع معتبر پزشکی به آن‌ها اشاره شده است.

برخی مردان احساس سنگینی، سوزش یا فشردگی در قفسه سینه را تجربه می‌کنند و ممکن است این حالت را با مشکلات گوارشی اشتباه بگیرند. توجه به این نشانه‌ها و تماس سریع با اورژانس در صورت بروز آن‌ها اهمیت زیادی دارد، زیرا تأخیر در درمان می‌تواند آسیب جدی به عضله قلب وارد کند.

علائم سکته قلبی در زنان

سکته قلبی در زنان می‌تواند با نشانه‌هایی متفاوت از مردان بروز کند و همین موضوع گاهی تشخیص را دشوارتر می‌کند. علاوه بر درد یا فشار در قفسه سینه، علائمی مانند تنگی نفس، تهوع یا استفراغ، درد در ناحیه گردن، فک، شانه‌ها یا قسمت بالای پشت، تعریق ناگهانی، سرگیجه و احساس خستگی شدید و غیرعادی دیده می‌شود.

برخی زنان پیش از بروز حمله قلبی دچار اختلال خواب، اضطراب یا احساس ناراحتی در معده می‌شوند، بدون آنکه درد واضح قفسه سینه داشته باشند. آگاهی از این نشانه‌ها و توجه جدی به تغییرات غیرمنتظره بدن باعث می‌شود فرد سریع‌تر برای دریافت کمک پزشکی اقدام کند و از آسیب بیشتر به قلب جلوگیری شود.

علائم سکته قلبی چقدر طول میکشد؟

مدت زمان بروز علائم سکته قلبی در افراد مختلف می‌تواند متفاوت باشد، اما معمولاً درد قفسه سینه و تنگی نفس که از نشانه‌های اصلی هستند، به‌صورت دوره‌ای ظاهر شده و ممکن است چند دقیقه باقی بمانند.

به‌طور معمول، این علائم حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه طول می‌کشند و ممکن است پیش از بروز سکته کامل چندین‌بار تکرار شوند. بر اساس پژوهش‌ها، اگر این نشانه‌ها بیش از ۵ دقیقه ادامه یابند، احتمال وقوع آنفارکتوس میوکارد افزایش می‌یابد.

علت سکته قلبی چیست؟

سکته قلبی که در اثر انسداد و بسته شدن یک یا چند شریان قلب رخ می‌دهد، علل مختلف و متعددی داشته و یکی از علت‌های اصلی آن، تشکیل لخته خون (ترومبوز) است. ترومبوز و یا تشکیل لخته خونی، زمانی رخ می‌دهد که لخته‌های خونی، شریان‌های اصلی و یا شاخه‌های فرعی سرخرگ‌های کرونری را مسدود کرده باشد.

همان‌طور که می‌دانید، سرخرگ‌های کرونری، وظیفه خون‌رسانی به قلب را بر عهده دارند و با تجمع مواد زائد سلولی، رسوبات چربی و کلسترول‌ها که پلاک نامیده می‌شوند، مسدود خواهند شد.

جریان خون رونده در این سرخرگ‌ها، هنگام عبور از این پلاک‌ها، تشکیل لخته داده و مانع رسیدن جریان خون و اکسیژن، به بخش‌های مختلف ماهیچه‌ی قلب خواهد شد.

سکته قلبی افزون بر این، ممکن است در اثر عواملی شامل موارد زیر است هم اتفاق بیافتد که از مهم ترین آن ها عبارتند از:

• افزایش سن
• مصرف سیگار، تنباکو و مواد مخدر
• فشار خون بالا
• چاقی
• دیابت
• فعالیت و تحرک بدنی کم
• استرس
• سطح کلسترول بالا

• بیماری‌های خود ایمنی
• اسپاسم عروق کرونر
• رژیم غذایی
• ژنتیک
• جراحی قلب
• فشار خون بالا
• کمبود اکسیژن در خون (هیپوکسی)
• عروق کرونر غیر عادی
• و …

چه زمانی به اورژانس زنگ بزنیم؟ اقدامات اولیه هنگام سکته قلبی

مهم‌ترین کار، تماس فوری با اورژانس است تا روند رسیدگی سریع‌تر شروع شود. اگر علائم اولیه حمله قلبی ظاهر شد، مصرف یک عدد قرص آسپرین هم می‌تواند تا حدی به کاهش آسیب (ایست قلبی به دنبال حمله قلبی) کمک کند.

اما چیزی که واقعاً می‌تواند در آن لحظه حیاتی جان بیمار را نجات دهد، انجام احیای قلبی ریوی یا همان CPR است. اگر فردی آموزش‌دیده نزدیک بیمار باشد و بتواند CPR را به‌درستی انجام دهد، شانس زنده ماندن بیمار به‌طور قابل توجهی بالا می‌رود. این اقدامات ساده، اما به‌موقع، گاهی مهم‌تر از هر درمان پیچیده‌ای هستند.

سکته قلبی چگونه تشخیص داده میشود؟

تشخیص حمله قلبی از مهم‌ترین مراحل در مدیریت سریع و مؤثر این وضعیت است، مخصوصا در مواردی مانند سکته قلبی خفیف یا خاموش که علائم واضحی ندارند. برای این منظور، پزشکان از روش‌های مختلفی مانند آنژیوگرافی برای بررسی انسداد عروق قلبی استفاده می‌کنند. همچنین، نوار قلب (الکتروکاردیوگرام)، اکوکاردیوگرافی، سی‌تی‌اسکن و ام‌آر‌آی قلبی می‌توانند مؤثر باشند.

علاوه بر این، ارزیابی دقیق علائم بیمار مانند درد مداوم قفسه سینه، تنگی نفس یا آریتمی و نیز بررسی سوابق پزشکی و خانوادگی نقش مهمی در تشخیص دقیق دارند. شناسایی و توجه به این نشانه‌ها، گام مهمی در پیشگیری و درمان به‌موقع حمله قلبی است.

چگونه سکته قلبی را درمان کنیم؟

درمان فوری و سریع سکته قلبی، شامل داروهایی است که به کاهش آسیب جدی به قلب کمک خواهد کرد. برخی از این داروها به شرح زیر است:

• آسپرین: جلوگیری از لخته شدن بیشتر خون
• نیتروگلیسیرین: کمک به شل شدن عروق و بهبود جریان خون
• اکسیژن درمانی: برای افزایش میزان اکسیژن در بدن فرد
• مورفین: کمک به تسکین درد بیمار
• داروی رقیق‌کننده خون: جهت رفع انسداد در شریان

البته روش‌های درمانی دیگری وجود دارد که عبارتند از:

• آنژیوپلاستی

در آنژیوپلاستی قلب، یک لوله مخصوص وارد شریان‌های کرونر شده و از طریق فشار دادن پلاک به دیواره‌های سرخرگ مسدود شده، آن را باز می‌کند.

• آتروکتومی (Atrectomy)

در روش آتروکتومی از یک کاتتر مجهز به تیغه تیز استفاده می‌شود که برای از بین بردن پلاک‌های عروق خونی به خوبی کمک‌کننده است. آتروکتومی که با بی حسی موضعی انجام می‌شود، کاتتر را از طریق یک سوراخ کوچک وارد شریان کرده و با کندن پلاک‌ها، موجب پاکسازی عروق خواهد شد.

• جراحی بای پس قلب

جراحی بای پس قلب یا جراحی بای پس عروق کرونر (CABG)، به بهبود جریان خون در قلب کمک می‌کند. در این جراحی، پزشک با کمک رگ‌های خونی که از دیگر نواحی بدن گرفته شده‌اند، مسیرهای جدیدی برای گردش خون در قلب ایجاد کرده و از این طریق، خون‌رسانی به قلب را بهبود می‌بخشد.

• کاردیومیوپلاستی

کاردیومیوپلاستی نیز، یک روش آزمایشی بوده که در آن، ماهیچه‌های اسکلتی بدن از ناحیه شکم یا کمر گرفته شده و جایگزین عضلات آسیب دیده‌ی قلب در اثر سکته قلبی خواهند شد.

مراقبت‌های بعد از سکته قلبی

مراقبت‌های بعد از سکته قلبی بخش مهمی از روند بهبود بیمار را تشکیل می‌دهد و با هدف پیشگیری از بروز دوباره مشکل و کمک به بازگشت به زندگی روزمره انجام می‌شود. پس از ترخیص، پایبندی به دستورات پزشک، مصرف منظم داروها، کنترل فشار خون، قند و چربی خون اهمیت بالایی دارد. اصلاح سبک زندگی مانند ترک سیگار، تغذیه سالم، مدیریت استرس و انجام فعالیت بدنی کنترل‌شده زیر نظر پزشک یا برنامه توان‌بخشی قلبی توصیه می‌شود.

پیگیری ویزیت‌های منظم، توجه به علائم هشداردهنده مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا تپش قلب و مراجعه سریع در صورت بروز آن‌ها نیز از ارکان اصلی مراقبت پس از سکته قلبی به شمار می‌آید.

سکته قلبی چه عوارضی دارد؟

سکته قلبی می‌تواند پیامدهایی به‌دنبال داشته باشد که سلامت فرد را در هفته‌ها، ماه‌ها و حتی سال‌های بعد دچار مشکل کند. شدت این عوارض به میزان آسیب واردشده به عضله قلب، سرعت دریافت درمان و شرایط جسمی فرد بستگی دارد. در ادامه به مهم‌ترین عوارض سکته قلبی بر اساس منابع معتبر پزشکی اشاره می‌شود.

نارسایی قلبی: آسیب به عضله قلب باعث کاهش توان پمپاژ خون می‌شود. در این شرایط، قلب نمی‌تواند خون کافی را به بافت‌های بدن برساند و علائمی مانند تنگی نفس، خستگی و ورم اندام‌های تحتانی بروز می‌کند.

اختلالات ضربان قلب: آسیب بافت قلب ممکن است باعث نامنظم شدن ضربان شود. این اختلالات می‌توانند به صورت تپش قلب، احساس وقفه در ضربان یا سرگیجه ظاهر شوند و در برخی موارد نیاز به درمان دقیق دارند.

آسیب به دریچه‌های قلب: سکته قلبی می‌تواند ساختار دریچه‌ها را دچار مشکل کند. این اختلال باعث برگشت خون در حفره‌های قلب شده و فشار بیشتری به عضله قلب وارد می‌کند.

پارگی ساختارهای قلب: در موارد نادر اما بسیار خطرناک، امکان پارگی دیواره قلب یا عضلات نگه‌دارنده دریچه‌ها وجود دارد. این عارضه اغلب پس از سکته‌های وسیع دیده می‌شود و نیاز فوری به مداخله پزشکی دارد.

التهاب پرده اطراف قلب: پس از سکته، بعضی بیماران دچار التهاب پرده قلب می‌شوند. این وضعیت با درد قفسه سینه، تب و تشدید درد هنگام تنفس عمیق یا تغییر وضعیت بدن همراه است.

تشکیل لخته خون: کاهش حرکت طبیعی خون در قلب آسیب‌دیده می‌تواند منجر به تشکیل لخته شود. در صورت جدا شدن این لخته‌ها، خطر بروز سکته مغزی یا انسداد عروق سایر اندام‌ها افزایش می‌یابد.

پیامدهای روانی: پس از سکته قلبی، بروز اضطراب، نگرانی مداوم و افسردگی در برخی بیماران دیده می‌شود. این مشکلات روانی می‌توانند روند بهبودی را کند کنند و نیاز به توجه درمانی جداگانه دارند.

آیا سکته قلبی باعث مرگ میشود؟

حمله قلبی یکی از دلایل اصلی مرگ‌و‌میر در سراسر جهان است و متأسفانه آمارها نشان می‌دهد که حدود 30 درصد از افرادی که دچار سکته قلبی می‌شوند در صورت عدم درمان، جان خود را از دست می‌دهند. این موضوع اهمیت تشخیص سریع، اقدامات فوری و پیگیری درمان‌های مناسب را دوچندان می‌کند تا شانس زنده ماندن بیمار افزایش یابد.

چگونه از سکته قلبی پیشگیری کنیم؟

کنترل منظم فشار خون، قند و چربی خون، ترک سیگار، داشتن فعالیت بدنی منظم متناسب با توان فرد، و پیروی از الگوی غذایی سالم شامل مصرف بیشتر میوه، سبزی، غلات کامل و کاهش نمک و چربی‌های ناسالم از پایه‌های اصلی پیشگیری هستند.

حفظ وزن متعادل، مدیریت استرس، خواب کافی و پیگیری معاینات دوره‌ای پزشکی نیز به کاهش احتمال آسیب به عروق قلب کمک می‌کند. در افرادی که سابقه خانوادگی بیماری قلبی دارند یا با عوامل خطر شناخته‌شده روبه‌رو هستند، پایبندی به توصیه‌های پزشک و مصرف دقیق داروهای تجویزشده اهمیت زیادی دارد و می‌تواند از بروز سکته قلبی جلوگیری کند.

سوالات متداول

کلام آخر

در انتهای این مقاله باید اشاره کنیم که بعد از سکته قلبی داشتن استراحت کافی از  اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، پس با توجه به اهمیت بالای این موضوع بهتر است برای بازگشت به محل کار خود یا انجام دیگر فعالیت ها هیچ گونه عجله ای نداشته باشید.