آنژیوگرافی از راه دست یکی از روشهای پیشرفته برای تشخیص بیماریهای قلبی است که به دلیل مزایای قابل توجهی چون عوارض کمتر و راحتی بیشتر برای بیمار، مورد توجه قرار گرفته است. در ادامه این مقاله از دکتر جلالی، به بررسی نحوه انجام این روش، مزایا، معایب و شرایط آن خواهیم پرداخت.
آنژیوگرافی از راه دست چیست؟
آنژیوگرافی قلبی از راه دست یک روش تشخیصی برای بیماریهای قلبی-عروقی است که در آن دسترسی به عروق قلبی از طریق سرخرگ رادیال در مچ دست انجام میشود. در این تکنیک، پزشک یک کاتتر نازک و توخالی را از طریق سرخرگ رادیال وارد بدن کرده و آن را به سرخرگهای کرونری قلب میرساند.
سپس با تزریق ماده حاجب رنگی به درون رگها، جریان خون در سرخرگها قابل مشاهده میشود. این تصاویر به پزشک کمک میکند تا میزان انسداد رگهای کرونری را بررسی کرده و در صورت نیاز، عمل آنژیوپلاستی برای باز کردن رگهای مسدود شده انجام دهد.
مزایای آنژیوگرافی از دست
از جمله مزایای اصلی آنژیوگرافی از دست میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش خونریزی: شریان مچ دست کوچکتر از شریان فمورال (کشاله ران) است و به دلیل ساختار استخوانی ناحیه مچ، فشار بر روی شریان به راحتی اعمال میشود. این ویژگی کمک میکند تا در صورت خونریزی، امکان شناسایی و کنترل سریع آن وجود داشته باشد. این مزیت، به ویژه در مقایسه با خونریزیهای شدید احتمالی در ناحیه فمورال، اهمیت زیادی دارد.
- تحرک بیشتر بیمار: یکی از ویژگیهای برجسته آنژیوگرافی از دست، امکان تحرک سریعتر بیمار پس از عمل است. بیمار میتواند پس از نیم ساعت از پایان عمل، از تخت خود برخیزد و حتی بر حسب تشخیص پزشک، از تخت خارج شود. این ویژگی باعث میشود تا بیماران احساس راحتی بیشتری داشته باشند و معمولاً این روش را به عنوان انتخاب اول خود ترجیح دهند.
- ترخیص زودتر: به دلیل کاهش خطر خونریزی و امکان تحرک سریعتر، بسیاری از مراکز پزشکی به بیماران خود اجازه میدهند که پس از آنژیوگرافی از مچ دست در همان روز از بیمارستان مرخص شوند.
نحوه آنژیوگرافی قلب از راه دست
آنژیوگرافی قلب از راه دست معمولاً در بیمارستان انجام میشود و بین ۱ تا ۳ ساعت طول میکشد. اغلب بیماران پس از انجام این عمل میتوانند همان روز مرخص شوند و به خانه بروند. مراحل این روش به شرح زیر است:
گام اول: تعیین مسیر ورود کاتتر
بهترین دکتر آنژیوگرافی قلب ابتدا نبض سرخرگ رادیال دست را ارزیابی میکند تا از خونرسانی مناسب به دستها اطمینان حاصل کند. در صورتی که نبض هر دو سرخرگ رادیال و اولنار قوی باشد، عمل ایمن است. معمولاً سرخرگ رادیالی که نبض قویتری دارد برای انجام آنژیوگرافی انتخاب میشود، اما در موارد خاص، ممکن است از سرخرگ رانی در ناحیه کشاله ران استفاده شود.
گام دوم: تزریق داروهای آرامبخش
بیمار روی تخت دراز میکشد و یک آنژیوکت وریدی برای تزریق مایعات و داروها نصب میشود. داروهای آرامبخش مانند میدازولام و فنتانیل برای کنترل اضطراب و جلوگیری از اسپاسم سرخرگ رادیال تزریق میشود. این داروها کمک میکنند تا کاتتر به راحتی وارد رگ شده و فرایند آنژیوگرافی به درستی انجام شود.
گام سوم: وارد کردن کاتتر و انجام آنژیوگرافی
پزشک مداخلهگر قلب با ایجاد برش کوچکی در مچ دست، کاتتر را وارد سرخرگ رادیال کرده و آن را بهآرامی به سمت قلب هدایت میکند. پس از ورود کاتتر به قلب، ماده حاجب تزریق میشود تا از طریق اشعه ایکس، وضعیت سرخرگهای قلب مورد بررسی قرار گیرد. اگر انسداد یا تنگی در سرخرگها مشاهده شود، ممکن است پزشک از روش آنژیوپلاستی برای بازکردن انسداد استفاده کند.
گام چهارم: پانسمان محل ورود کاتتر
پس از پایان آنژیوگرافی، کاتترها خارج شده و محل سوراخ با بانداژ فشاری بسته میشود. این بانداژ ممکن است با استفاده از وسیله کمپرسکننده خاصی به نام TR band جایگزین شود. پس از عمل، بیمار میتواند بنشیند و غذا بخورد، ولی توصیه میشود که از وارد کردن فشار غیرضروری به مچ دست خود اجتناب کند تا فرآیند ترمیم سرخرگ رادیال تسریع یابد.
بیشتر بخوانید: آمادگی های قبل از آنژیوگرافی
مراقبتهای بعد از آنژیوگرافی از دست
اگر آنژیوگرافی کرونری شما از طریق سرخرگ رادیال مچ دست انجام شده است، رعایت مراقبتهای بعد از عمل میتواند به بهبود سریعتر و جلوگیری از عوارض کمک کند.
- ۲۴ ساعت پس از عمل، پانسمان را بردارید و محل زخم را با آب و صابون شستشو دهید.
- از شنا، جکوزی و وان حمام تا ۵ روز خودداری کنید.
- روزانه محل زخم را برای علائم عفونت بررسی کنید (قرمزی، تورم، ترشح).
- ۲-۱ روز استراحت کنید و به تدریج فعالیتها را افزایش دهید.
- از خم کردن مچ دست تا ۸ ساعت و از بلند کردن اشیای سنگین تا ۲ روز خودداری کنید.
- پیادهروی سبک مجاز است.
- ۳ روز پس از عمل، فعالیت جنسی مجاز است.
- رانندگی ۲-۳ روز پس از عمل مجاز است، مگر در صورت نیاز به مشورت با پزشک برای خودروهای سنگین.
- برای کاهش فشار بر کلیهها، آب زیادی بنوشید.
درمان درد دست بعد از آنژیوگرافی
پس از آنژیوگرافی، اگر دچار درد در ناحیه مچ دست شدید، میتوانید از قرص استامینوفن مطابق دستورالعمل مصرف استفاده کنید. استامینوفن علاوه بر تسکین درد، در کاهش تب نیز مؤثر است.
پزشک شما ممکن است داروهای رقیقکننده خون را برای جلوگیری از تشکیل لختههای خونی تجویز کند، زیرا این لختهها میتوانند موجب بروز مشکلات جدی مانند سکته مغزی، سکته قلبی یا حتی مرگ شوند. در صورت عدم منع از سوی پزشک، ادامه مصرف داروهای معمول خود بلامانع است.
خطرات آنژیوگرافی از دست
آنژیوگرافی از راه دست مزایای زیادی دارد، اما برخی محدودیتها و خطرات نیز در پی دارد. احتمال موفقیت این روش به دلیل قطر کم شریان مچ دست و احتمال بالای اسپاسم رگ و مشکلات در عبور وسایل آنژیوگرافی، کمتر از روش فمورال (از پا) است. به همین دلیل ممکن است در برخی موارد، به دلیل عدم موفقیت در شریان دست، به انجام آنژیوگرافی از طریق کشاله ران نیاز باشد.
همچنین این روش نیازمند دقت و مهارت بالای پزشک و کادر درمان است و اشعه دریافتی توسط پزشک در مقایسه با روش فمورال بیشتر است. علاوه بر این، شریان دست ممکن است در برخی بیماران مسدود شود که در گذشته احتمال انسداد تا ۱۵ درصد بوده، اما با پیشرفتهای اخیر این احتمال به ۲ تا ۳ درصد کاهش یافته است.
دیگر عوارض نادر شامل آسیب به اعصاب دست، شریانهای ساعد و آرنج، و احساس برجستگی در محل آنژیوگرافی میشود. این عوارض در بیشتر موارد گذرا هستند، اما در موارد نادر، نیاز به مداخلات پزشکی یا جراحی دارند.
سوالات متداول
جمع بندی
آنژیوگرافی کرونری از طریق دست، به عنوان یک روش ایمن و موثر، جایگزینی مناسب برای آنژیوگرافی از طریق کشاله ران است. هرچند که از نظر ایمنی و کیفیت نتایج هر دو روش مشابه است، اما تفاوتهایی از نظر میزان عوارض، راحتی بیمار و پزشک وجود دارد. از مزایای آنژیوگرافی از طریق سرخرگ دست میتوان به درد و خونریزی کمتر، راحتی بیشتر برای بیمار، امکان حرکت زودهنگام و مدت بستری کوتاهتر اشاره کرد. انتخاب این روش باید بر اساس شرایط خاص بیمار و مهارت پزشک صورت گیرد. رعایت دستورالعملهای پس از انجام فرآیند، میتواند به بهبود سریعتر زخمها و کاهش عوارض کمک کند.
