دایسکشن آئورت یک وضعیت اورژانسی و خطرناک است که در آن لایه داخلی سرخرگ آئورت دچار پارگی شده و جریان خون بین لایههای دیواره رگ نفوذ میکند. در ادامه این مطلب به بررسی علائم دایسکشن آئورت، عوامل خطر و روشهای درمان آن میپردازیم.
دایسکشن آئورت چیست؟
آئورت، بزرگترین شریان بدن، وظیفه انتقال خون اکسیژندار از قلب به سایر اندامها را بر عهده دارد و از سه لایه شامل لایه داخلی (Intima)، لایه میانی (Media) و لایه بیرونی (Adventitia) تشکیل شده است. در دایسکشن آئورت، لایه داخلی این شریان دچار پارگی میشود و خون از طریق این شکاف به داخل دیواره نفوذ کرده و لایههای داخلی و میانی را از هم جدا میکند.
این وضعیت باعث اختلال در جریان خون و در صورت عدم درمان، منجر به پارگی کامل آئورت و مرگ بیمار میشود. دایسکشن آئورت یک اورژانس پزشکی نادر اما بسیار خطرناک است که بیشتر در مردان ۶۰ تا ۷۰ ساله دیده میشود. از آنجایی که علائم آن میتواند مشابه بیماریهای قلبی باشد، ممکن است تشخیص به تأخیر بیفتد، اما درمان سریع و بهموقع، شانس بقا را افزایش میدهد.
انواع دایسکشن آئورت
دایسکشن آئورت به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
دایسکشن نوع A (Stanford Type A): این نوع در بخش ابتدایی آئورت، نزدیک قلب، رخ میدهد و یک وضعیت اورژانسی و تهدید کننده زندگی محسوب میشود. در بیشتر موارد، برای جلوگیری از پارگی گستردهتر و آسیبهای جدی، جراحی قلب باز جهت ترمیم یا جایگزینی قسمت آسیبدیده آئورت ضروری است. دایسکشن نوع A شایعتر بوده و میتواند تمام طول آئورت را درگیر کند.
دایسکشن نوع B (Stanford Type B): این نوع در قسمت پایینتر آئورت، دورتر از قلب و معمولاً در آئورت نزولی یا شکمی رخ میدهد. برخلاف نوع A، قسمت ابتدایی آئورت تحت تأثیر قرار نمیگیرد. درمان آن بسته به شدت آسیب و میزان اختلال در جریان خون، ممکن است شامل کنترل دارویی یا جراحی با استفاده از استنتگذاری باشد.
علائم و نشانههای دایسکشن آئورت
شروع دایسکشن آئورت معمولاً ناگهانی است و میتواند در هر زمانی، حتی در حالت استراحت یا خواب، رخ دهد. در ادامه علائم شایع پارگی آئورت را بررسی میکنیم.
- درد ناگهانی و شدید در قفسه سینه یا قسمت بالای کمر، که بهصورت پارگی یا چاقو زدن توصیف میشود.
- درد شدید شکم
- تنگی نفس
- سرگیجه یا غش
- افت فشار خون
- سوفل قلبی دیاستولیک یا صداهای غیرطبیعی قلب
- نبض ضعیف و سریع
- تعریق شدید
- گیجی
- کاهش یا از دست دادن بینایی
- علائم سکته مغزی، مانند ضعف یا فلج در یک طرف بدن و اختلال در تکلم
در صورت مشاهده علائم دایسکشن آئورت، درد شدید قفسه سینه یا نشانههای سکته مغزی، فوراً با اورژانس تماس بگیرید و به دنبال مراقبتهای فوری پزشکی باشید.
چه چیزی باعث دایسکشن آئورت می شود؟
دایسکشن آئورت زمانی رخ میدهد که سلولهای دیواره آئورت تخریب شوند، فرآیندی که ممکن است سالها بهصورت خاموش ادامه یابد تا در نهایت، ناحیه ضعیفشده دچار پارگی شود. این پارگی موجب ورود خون به لایههای دیواره آئورت و ایجاد دایسکشن میشود.
پزشکان معتقدند که ضعف زمینهای در دیواره آئورت، که اغلب ریشه ارثی دارد، علت اصلی دایسکشن آئورت است. در برخی موارد، فشار خون بالا و کنترلنشده نیز میتواند به تضعیف دیواره آئورت و در نهایت، پارگی آن منجر شود.
عوامل زمینهساز دایسکشن آئورت عبارتند از:
- سندرم مارفان
- دریچه آئورت دو لتی
- فشار خون بالا و کنترلنشده
- سابقه بیماریهای آئورت
- سابقه خانوادگی دایسکشن آئورت
- آسیبهای شدید، مانند سقوط از ارتفاع
- مصرف مواد مخدر و محرکهایی مانند کوکائین و شیشه
چه عواملی خطر ابتلا به دایسکشن آئورت را بیشتر میکنند؟
برخی عوامل میتوانند احتمال بروز دایسکشن آئورت را افزایش دهند، از جمله:
- آترواسکلروز (تجمع پلاک در عروق) و کلسترول بالا.
- استفاده از محصولات تنباکو.
- آنوریسم آئورت: ایجاد برآمدگی غیرطبیعی در دیواره آئورت.
- بیماریهای دریچه آئورت.
- بیماریهای مادرزادی قلبی، مانند دریچه آئورت دولختی یا سندرم ترنر.
- اختلالات بافت همبند، مانند سندرم مارفان و سندرم اهلرز-دانلوس، که بهصورت ارثی منتقل میشوند.
- سایر بیماریهای ارثی آئورت قفسه سینه.
- آئورتیت (التهاب آئورت).
- آسیبهای تروماتیک قفسه سینه، مانند تصادفات شدید.
- سن 40 تا 70 سال، زیرا با افزایش سن خاصیت ارتجاعی آئورت کاهش مییابد.
- بارداری همراه با فشار خون بالا در زمان زایمان.
- مصرف کوکائین یا آمفتامین
- پاورلیفتینگ، که ممکن است روند ایجاد آنوریسم یا دایسکشن را در افراد مستعد تسریع کند.
عوارض پارگی آئورت چیست؟
عوارض دایسکشن آئورت شامل سکته، آسیب به دریچه آئورت، حمله قلبی، نارسایی قلبی، آسیب به اندامهای داخلی مانند کلیهها و تامپوناد قلبی (تجمع مایع بین عضله قلب و پریکارد) است. در صورت عدم درمان بهموقع، این عوارض میتوانند تشدید شده و منجر به سکته قلبی، مرگ ناگهانی و اختلالات جدی در عملکرد اندامهای داخلی شوند.
تشخیص دایسکشن آئورت
تشخیص پارگی آئورت نیازمند ارزیابی دقیق توسط متخصص قلب و عروق است. پزشک با بررسی شرح حال بیمار و علائم بالینی، از روشهای پیشرفته تصویربرداری برای تأیید تشخیص استفاده میکند. این روشها شامل امآرآی قلبی، سیتیاسکن قلب، اکوکاردیوگرافی ترانسمری، تصویربرداری با اشعه ایکس و اکوکاردیوگرافی ترانستوراسیک هستند که امکان ارزیابی دقیق ساختار و عملکرد آئورت را فراهم میکنند.
راههای درمان دایسکشن آئورت
دایسکشن آئورت یک فوریت پزشکی جدی است که نیاز به درمان فوری توسط متخصص جراحی قلب دارد. انتخاب روش درمان بستگی به نوع دایسکشن، علائم و وضعیت کلی بیمار دارد. دو روش اصلی درمان این بیماری شامل درمان دارویی و جراحی است.
1. درمان دارویی دایسکشن آئورت:
در این روش، درمان بیماریهای زمینهای مانند فشار خون بالا در اولویت قرار دارد. داروهای مسدودکننده بتا، مهارکنندههای ACE، مسکنها برای کاهش درد، بتابلاکرها برای کنترل ضربان قلب و داروهایی برای جلوگیری از انعقاد خون تجویز میشوند.
2. عمل جراحی دایسکشن آئورت:
در مواقعی که درمان دارویی کافی نیست یا دایسکشن به شدت پیشرفته است، جراحی برای ترمیم آئورت ضروری میشود. روشهای مختلفی برای جراحی پارگی آئورت وجود دارد:
- جراحی قلب باز: در این روش که معمولاً برای دایسکشن نوع A استفاده میشود، قسمت آسیبدیده آئورت ممکن است با پیوند رگ جدید یا استفاده از استنت ترمیم شود.
- جراحی اندوواسکولار: این روش زمانی استفاده میشود که دایسکشن نوع B تشخیص داده شده و بیمار قادر به انجام جراحی قلب باز نیست. در این جراحی، یک استنت در داخل آئورت قرار داده میشود تا پارگی ترمیم شود و از خونریزی بیشتر جلوگیری گردد.
چگونه از خودم مراقبت کنم؟
پزشک ممکن است داروی فشار خون مانند مسدودکنندههای بتا تجویز کند که باید تا پایان عمر مصرف شوند. ممکن است نیاز به مصرف بیش از یک دارو باشد.
انجام فعالیتهای هوازی مانند پیادهروی، دوچرخهسواری و شنا مفید است، اما باید از فعالیتهای سنگین مانند وزنهبرداری با وزنی بیشتر از نیمی از وزن بدن پرهیز کنید، زیرا ممکن است فشار خون را افزایش دهد و فشار اضافی بر آئورت وارد کند.
- داروهای تجویز شده را به موقع مصرف کنید.
- فشار خون و ضربان قلب خود را کنترل کنید.
- روزانه ۶ تا ۸ ساعت خواب و استراحت کافی داشته باشید.
- تغذیه سالم و مناسب با سلامت قلب و عروق را رعایت کنید.
- از سیگار کشیدن و مصرف الکل خودداری کنید.
- استرس و اضطراب را مدیریت کرده و از موقعیتهای پرخطر دوری کنید.
- پس از عمل، فیزیوتراپی و توانبخشی قلب را انجام دهید تا سریعتر به روال عادی زندگی بازگردید.
- در صورت مشاهده علائمی مانند تب، لرز یا درد قفسه سینه، به پزشک مراجعه کنید.
- بهطور منظم برای چکاپ قلب و انجام آزمایشهای خون و تصویربرداری پزشکی مراجعه کنید.
