توانبخشی قلبی معمولاً برای افرادی که دچار بیماریهای قلبی یا جراحی قلب شدهاند، توصیه میشود و شامل آموزش، تنظیم رژیم غذایی، مدیریت استرس و مصرف منظم داروها تحت نظر پزشک است. مراحل بازتوانی قلبی بهصورت تدریجی و متناسب با شرایط هر فرد طراحی میشود تا حداکثر اثربخشی را داشته باشد. در ادامه این مقاله از دکتر امیرحسین جلالی بیشتر بازتوانی قلبی آشنا خواهیم شد.
توانبخشی قلبی چیست؟
توانبخشی قلبی یا بازتوانی قلبی برنامه کاملی است که می توانید پس از انجام عمل جراحی قلب یا درمان یک مشکل قلبی مانند حمله قلبی انجام دهید. این برنامه، با مشارکت متخصصین قلب و عروق، فیزیوتراپیستها، متخصصین تغذیه و مربیان ورزشی، انجام میشود.
هدف اصلی بازتوانی قلبی، بهبود عملکرد قلب، افزایش توانایی جسمی و بازگشت بیمار به زندگی عادی است. این برنامه حداقل سه ماه طول میکشد و برای افراد با هر سن و شرایط قلبی، فارغ از شدت بیماری، مفید خواهد بود.
چه شرایطی به توانبخشی قلبی نیاز دارند؟
این برنامه معمولاً برای بیماران با شرایط زیر توصیه میشود:
- سابقه حمله قلبی یا نارسایی قلبی
- انجام آنژیوپلاستی و استنتگذاری
- جراحیهای قلبی مانند پیوند بایپس عروق کرونر (CABG)، تعویض یا ترمیم دریچه قلب
- دریافت پیوند قلب یا ریه
- ابتلا به بیماری شریان محیطی که باعث کاهش جریان خون در اندامها میشود
- بیماریهای مادرزادی قلبی یا کاردیومیوپاتی
مزایای بازتوانی قلبی
بازتوانی قلبی نهتنها عملکرد قلب را تقویت میکند، بلکه موجب بهبود سیستم ایمنی و کاهش خطر بروز مجدد مشکلات قلبی میشود. از جمله مزایای آن میتوان به مدیریت استرس، حفظ وزن مناسب، تغذیه مناسب و ترک سیگار، کاهش احتمال سکته و حمله قلبی، افزایش فعالیت بدنی، کنترل فشار و قند خون، ارتقای سلامت روان و کاهش علائمی مانند درد قفسه سینه و تنگی نفس اشاره کرد.
از سوی دیگر، استرس، اضطراب و افسردگی در بیماران قلبی شایع است، اما برنامههای بازتوانی با ارائه راهکارهای روانشناختی و ورزشی مؤثر، به کاهش این مشکلات کمک کرده و موجب بهبود وضعیت روحی و جسمانی بیمار میشود.
مراحل اصلی توانبخشی قلبی چیست؟
یک برنامه توانبخشی قلبی ترکیبی از موارد زیر است:
- جلسات ورزشی ، با نظارت متخصصان، به تدریج ظرفیت قلبی عروقی بیمار را افزایش میدهد. تمرینات هوازی مانند پیادهروی و دوچرخهسواری، همراه با تمرینات قدرتی با وزنه یا نوارهای مقاومتی، در این برنامه گنجانده میشوند.
- شناسایی و مدیریت عوامل خطر بیماریهای قلبی، از جمله فشار خون بالا، کلسترول بالا، دیابت و سیگار، از ارکان اساسی توانبخشی است.
- ارائه اطلاعات جامع در مورد بیماریهای قلبی، نحوه مدیریت آنها، و اهمیت سبک زندگی سالم، به بیماران کمک میکند تا نقش فعالتری در مراقبت از خود ایفا کنند.
- رژیم غذایی سالم، با تاکید بر مصرف میوهها، سبزیجات، غلات کامل و چربیهای سالم، نقش حیاتی در بهبود سلامت قلب دارد. متخصصان تغذیه، بیماران را در انتخابهای غذایی مناسب راهنمایی میکنند.
- مواجهه با بیماری قلبی، میتواند با استرس، اضطراب و افسردگی همراه باشد. ارائه حمایت عاطفی و مشاوره روانشناختی، به بیماران کمک میکند تا با این چالشها مقابله کنند.
- بیماران باید داروهای تجویز شده توسط پزشک را به طور منظم مصرف کنند. این داروها می توانند شامل داروهای ضد لخته شدن خون، داروهای کاهش فشار خون، داروهای کنترل کلسترول و … باشند.
- مدیریت استرس در بیماران قلبی بسیار مهم است. روش های مدیریت استرس شامل یوگا، مدیتیشن، و تنفس عمیق است.
- ترک سیگار و مواد مخدر برای بیماران قلبی بسیار ضروری است. سیگار و مواد مخدر باعث افزایش خطر حمله قلبی و سکته مغزی می شوند.
- مدیریت و کنترل وزن برای بیماران قلبی بسیار مهم است. اضافه وزن باعث افزایش خطر حمله قلبی و سکته مغزی می شود.
قبل از بازتوانی قلبی چه اتفاقی می افتد؟
پیش از آغاز برنامه بازتوانی قلبی، ارزیابی جامعی از وضعیت بیمار ضروری است. این فرآیند با معاینه فیزیکی دقیق و بررسی سوابق پزشکی آغاز میشود. به منظور تعیین دقیق وضعیت قلبی-عروقی، آزمایشهای تشخیصی نظیر الکتروکاردیوگرام (EKG)، تصویربرداری قلبی، و آنالیز سطح قند و کلسترول خون انجام میپذیرد.
همچنین، تست استرس با استفاده از تردمیل یا دوچرخه ثابت به منظور ارزیابی عملکرد قلب در شرایط فعالیت فیزیکی صورت میگیرد. تیم متخصص توانبخشی قلبی با همکاری پزشک معالج، عوامل خطر بیماریهای قلبی-عروقی را شناسایی و ارزیابی نموده، برنامه درمانی جامعی را تدوین میکنند.
خطرات یا عوارض توانبخشی قلبی چیست؟
توانبخشی قلبی در کنار فواید قابل توجه خود، ممکن است در مواردی هم با عوارض همراه باشد. در موارد نادر، فعالیت بدنی در حین توانبخشی میتواند منجر به عوارض قلبی عروقی نظیر آریتمیهای خطرناک یا آسیبهای عضلانی-اسکلتی شود.
به همین دلیل، پیش از آغاز برنامه توانبخشی، بررسی دقیق سوابق پزشکی و انجام آزمایشهای تشخیصی ضروری است. پزشک معالج با ارزیابی خطر-منفعت، مناسبترین برنامه را برای هر بیمار تعیین میکند. در طول جلسات توانبخشی، نظارت مستمر بر وضعیت بیمار و آموزش صحیح حرکات ورزشی توسط متخصص فیزیوتراپی قلب، از بروز عوارض احتمالی جلوگیری میکند.
