ضربان قلب پایین یا برادیکاردی، وضعیتی است که در آن قلب کمتر از حد معمول میزند. این کاهش ضربان قلب میتواند باعث بروز علائمی مانند سرگیجه، خستگی و تنگی نفس شود. در این مقاله، به بررسی علل، علائم و روشهای درمان برادی کاردی میپردازیم.
ضربان قلب آهسته یا برادی کاردی چیست؟
برادیکاردی یا کندی ضربان قلب زمانی رخ میدهد که تعداد تپشهای قلب به کمتر از ۶۰ ضربان در دقیقه کاهش یابد. در حالی که این وضعیت در ورزشکاران و برخی افراد سالم طبیعی محسوب میشود، در برخی دیگر میتواند ناشی از اختلال در سیستم هدایت الکتریکی قلب باشد. برادیکاردی در موارد شدید ممکن است باعث کاهش اکسیژنرسانی به اندامها شده و علائمی مانند سرگیجه، خستگی، ضعف و حتی غش ایجاد کند. اگر کاهش ضربان قلب بر عملکرد طبیعی بدن تأثیر بگذارد، ممکن است نیاز به درمانهایی مانند کاشت دستگاه ضربانساز (پیسمیکر) باشد.
ضربان قلب پایین خطرناک چند است؟
ضربان قلب کمتر از 60 بار در دقیقه، در حالت استراحت خطرناک است.
علائم برادی کاردی
در بسیاری از موارد، برادی کاردی بدون علامت است و فرد از آن بیاطلاع است. با این حال، در صورت بروز علائم، این علائم میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- تنگی نفس
- ضربان قلب آهسته یا نامنظم
- خستگی و ضعف عمومی، حتی پس از استراحت کافی.
- مشکل در تمرکز، حافظه و تصمیمگیری.
- سرگیجه و سبکی سر
- غش کردن یا از دست دادن هوشیاری به صورت ناگهانی.
- درد قفسه سینه (آنژین)
- احساس اضطراب، تنش و زودرنجی.
علت ضربان قلب پایین یا برادی کاردی
برادیکاردی یا کاهش غیرطبیعی ضربان قلب میتواند ناشی از عوامل متعددی باشد که بر سیستم هدایت الکتریکی قلب تأثیر میگذارند. برخی از مهمترین دلایل این عارضه شامل موارد زیر است:
- اختلالات الکترولیتی: کمبود پتاسیم، کلسیم یا منیزیم میتواند بر عملکرد الکتریکی قلب اثر بگذارد.
- بیماریهای التهابی: از جمله اندوکاردیت، میوکاردیت و پریکاردیت که موجب التهاب بخشهای مختلف قلب میشوند.
- عفونتها: برخی عفونتها مانند تب روماتیسمی یا بیماریهای ناشی از باکتریها و انگلها، مانند بیماری لایم و شاگاس، میتوانند به بافت قلب آسیب بزنند.
- اختلالات غددی: کمکاری تیروئید میتواند ضربان قلب را کاهش دهد.
- بیماریهای قلبی: از جمله نارسایی قلبی، بیماری عروق کرونری، حمله قلبی، نقصهای مادرزادی قلب و سندرم سینوس بیمار.
- عوارض دارویی: مصرف بتابلاکرها، مسدودکنندههای کانال کلسیم، داروهای ضد آریتمی، برخی داروهای ضدافسردگی، مواد مخدر و حتی داروهای روانپزشکی میتواند منجر به کاهش ضربان قلب شود.
- تأثیر جراحی و پرتودرمانی: برخی جراحیهای قلبی و پرتودرمانی میتوانند به سیستم هدایت قلب آسیب برسانند.
- مشکلات عصبی و سیستمیک: فشار داخل جمجمهای، دیستروفی عضلانی دوشن، لوپوس، آرتریت روماتوئید و اسکلرودرما نیز در مواردی با برادیکاردی ارتباط دارند.
- عوامل محیطی و متابولیکی: هیپوترمی (افت شدید دمای بدن) و آپنه خواب نیز میتوانند بر کاهش ضربان قلب اثر بگذارند.
تفاوت برادی کاردی با تاکی کاردی چیست؟
برادیکاردی و تاکیکاردی دو اختلال ریتم قلبی هستند؛ برادیکاردی به کاهش غیرطبیعی ضربان قلب به کمتر از ۶۰ ضربه در دقیقه گفته میشود، درحالیکه تاکیکاردی به افزایش غیرطبیعی ضربان قلب به بیش از ۱۰۰ ضربه در دقیقه اطلاق میشود.
این شرایط میتوانند ناشی از عوامل مختلفی مانند بیماریهای قلبی، اختلالات الکترولیتی، مشکلات تیروئیدی یا مصرف برخی داروها باشند. روشهای درمانی برای هر یک متفاوت است و تشخیص آنها مستلزم بررسی دقیق پزشکی، معاینه فیزیکی و ثبت نوار قلب جهت ارزیابی الگوی ضربان قلب است.
عوارض و پیامدهای برادیکاردی
برادیکاردی مداوم و شدید میتواند منجر به عوارض جدی شود. این عوارض شامل نارسایی قلبی، سنکوپ (از حال رفتن یا کاهش سطح هوشیاری)، آنژین (درد قفسه سینه ناشی از عروق کرونر) و فشار خون بالا است.
تشخیص برادی کاردی
تشخیص برادیکاردی با معاینات فیزیکی و بررسی سابقه پزشکی آغاز میشود. تست نوار قلب نقش اصلی را در ثبت فعالیت الکتریکی قلب دارد، اما به دلیل ماهیت متناوب این اختلال، ممکن است همیشه آن را نشان ندهد. در این موارد، پایش طولانیمدت با هولتر مانیتورینگ توصیه میشود که ضربان قلب را در طول ۲۴ ساعت یا بیشتر ثبت میکند. همچنین، آزمایشهای خون برای بررسی علل زمینهای مانند اختلالات تیروئید یا عدم تعادل الکترولیتها ضروری است.
در صورت بروز علائمی مانند درد قفسه سینه یا تنگی نفس هنگام فعالیت، مراجعه فوری به متخصص قلب الزامی است. پزشک ممکن است علاوه بر نوار قلب، تست ورزش، تست تیلت، و آزمایشهای خون شامل سطح الکترولیت، عملکرد تیروئید و سطح تروپونین را تجویز کند. تشخیص دقیق و بهموقع برادیکاردی، در پیشگیری از عوارض و انتخاب درمان مناسب نقش کلیدی دارد.
درمان ضربان قلب پایین
درمان برادیکاردی به علت آن، شدت علائم و وجود بیماریهای زمینهای بستگی دارد. در صورتی که برادیکاردی ناشی از مشکلات پزشکی دیگر مانند کمکاری تیروئید یا اختلالات الکترولیتی باشد، درمان این شرایط میتواند به بهبود ضربان قلب کمک کند. در مواردی که داروها موجب کندی ضربان قلب میشوند، پزشک ممکن است دوز دارو را تنظیم یا داروی دیگری را تجویز کند.
در صورتی که آسیب به سیستم الکتریکی قلب باعث برادیکاردی شده باشد، استفاده از ضربانساز (پیسمیکر) ممکن است ضروری باشد. این دستگاه کوچک زیر پوست کاشته میشود و به تنظیم ضربان قلب کمک میکند.
رعایت سبک زندگی سالم نیز به کنترل این وضعیت کمک میکند، از جمله رژیم غذایی متعادل، ورزش منظم، کاهش وزن و کنترل بیماریهای همراه مانند فشار خون بالا و دیابت. در صورت بروز علائمی نظیر سرگیجه، تنگی نفس یا بیهوشی، مراجعه فوری به پزشک و دریافت درمان اورژانسی ضروری است.
آیا میتوان از کند شدن ضربان قلب جلوگیری کرد؟
در حالی که برخی از دلایل برادیکاری، همچون تغییرات ناشی از افزایش سن یا اختلالات مادرزادی، ممکن است قابل پیشگیری نباشند، اما چندین اقدام پیشگیرانه وجود دارد که میتواند خطر بروز برادیکاری را کاهش دهد یا شدت آن را به حداقل رساند:
- ورزش منظم: فعالیت بدنی منظم به بهبود سلامت قلب، تقویت سیستم قلبی عروقی و حفظ ضربان قلب سالم کمک میکند. طبق دستورالعملهای بهداشتی، انجام حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش هوازی با شدت متوسط یا ۷۵ دقیقه ورزش شدید در هفته توصیه میشود.
- رژیم غذایی سالم: مصرف یک رژیم غذایی متعادل، غنی از میوهها، سبزیجات، غلات کامل، پروتئینهای کم چرب و چربیهای سالم میتواند به حفظ سلامت قلب کمک کند. محدود کردن مصرف چربیهای اشباع شده، چربیهای ترانس، کلسترول، سدیم و قندهای افزوده نیز برای سلامت قلب ضروری است.
- حفظ وزن سالم: اضافه وزن میتواند فشار بیشتری به قلب وارد کند و خطر ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی را افزایش دهد. حفظ وزن سالم از طریق ترکیبی از ورزش منظم و رژیم غذایی مناسب به پیشگیری از مشکلات قلبی کمک میکند.
- مدیریت استرس: استرس مزمن میتواند تاثیر منفی بر سلامت قلب بگذارد و به بروز بیماریهای قلبی عروقی منجر شود. استفاده از تکنیکهای کاهش استرس مانند مدیتیشن، تنفس عمیق، یوگا و گذراندن وقت در طبیعت میتواند به مدیریت استرس و بهبود سلامت عمومی کمک کند.
- محدود کردن مصرف الکل و کافئین: مصرف زیاد الکل و کافئین میتواند بر ریتم قلب تاثیر بگذارد و موجب کند شدن ضربان قلب شود. لذا محدود کردن مصرف این مواد، بهویژه برای افرادی که حساسیت بیشتری به آنها دارند، توصیه میشود.
- ترک سیگار: سیگار عامل خطر اصلی بیماریهای قلبی است و میتواند بر عملکرد طبیعی قلب تاثیر منفی بگذارد. ترک سیگار میتواند خطر بروز برادیکاری و دیگر مشکلات قلبی را به طرز قابل توجهی کاهش دهد.
- چکآپهای منظم: انجام معاینات پزشکی دورهای به شما کمک میکند تا عملکرد قلب و سلامت کلی خود را بررسی کنید. در صورت وجود شرایط زمینهای یا عوامل خطر، پزشک میتواند راهکارهای شخصیسازی شدهای برای مدیریت علائم شما پیشنهاد کند.
